วันที่ 11 กันยายน 2569 นายสุนทร สุริโย หัวหน้าหน่วยงานประจำจังหวัดกาญจนบุรี สภาองค์กรของผู้บริโภค เดินทางไปร่วมให้กำลังใจ นางศยามน ชนกโชค ในการเข้ารับการคัดเลือก อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน หรือ อสม.ดีเด่น สาขาคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ

นอกจากบทบาทการเป็น อสม. แล้ว นางศยามนยังดำรงตำแหน่ง ประธานศูนย์คุ้มครองสิทธิ์ผู้บริโภคตำบลท่ามะขาม ซึ่งเป็นองค์กรสมาชิกของสภาองค์กรของผู้บริโภค และมีบทบาทในการขับเคลื่อนงานคุ้มครองสิทธิของประชาชนในระดับพื้นที่มาอย่างต่อเนื่อง

นายสุนทรกล่าวว่า การประกวด อสม.ดีเด่น สาขาคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ ไม่ได้มีความหมายเพียงการคัดเลือกบุคคลที่มีผลงานโดดเด่นเท่านั้น แต่ยังเป็น “กลไกกระตุ้น” ที่สำคัญในการทำให้ อสม. ทั่วจังหวัดเห็นความสำคัญของงานคุ้มครองผู้บริโภคมากขึ้น เนื่องจาก อสม. เป็นบุคลากรที่อยู่ใกล้ชิดกับประชาชน สามารถเข้าถึงครัวเรือน ชุมชน และรับรู้ปัญหาสุขภาพหรือปัญหาการบริโภคได้อย่างรวดเร็ว

ภายในงานยังมีโอกาสได้พบและแลกเปลี่ยนกับผู้บริหารและเครือข่ายด้านสาธารณสุขหลายภาคส่วน อาทิ นายรังสิมันต์ ทองสวัสดิ์ รองผู้บริหารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาญจนบุรี นายศิวโรจน์ จิตนิยม ประธาน อสม.จังหวัดกาญจนบุรี รวมถึงสาธารณสุขอำเภอ และหัวหน้ากลุ่มงานต่าง ๆ ของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาญจนบุรี

บรรยากาศและการแลกเปลี่ยนในครั้งนี้ทำให้เห็น “โอกาส” ที่จะยกระดับงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพของจังหวัดกาญจนบุรีให้เกิดเป็นระบบและเชื่อมโยงกันมากขึ้น

จากคนทำงานรายบุคคล สู่ “ระบบเครือข่ายคุ้มครองผู้บริโภค”

ที่ผ่านมา อสม. มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในระบบสุขภาพชุมชน ทั้งการส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันโรค การดูแลประชาชน และการสื่อสารข้อมูลด้านสุขภาพ แต่ในโลกปัจจุบัน ประชาชนยังต้องเผชิญกับความเสี่ยงรูปแบบใหม่จำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ไม่ได้มาตรฐาน อาหาร ยา เครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตลอดจนการโฆษณาผ่านสื่อออนไลน์ที่อาจสร้างความเข้าใจผิดหรือจูงใจให้ผู้บริโภคตัดสินใจซื้อโดยขาดข้อมูลที่เพียงพอ

หาก อสม. ได้รับการเสริมองค์ความรู้และทักษะด้านการคุ้มครองผู้บริโภคอย่างเป็นระบบ อสม. จะไม่ได้ทำหน้าที่เพียง “ดูแลสุขภาพ” เท่านั้น แต่ยังสามารถเป็น หูเป็นตาให้กับประชาชน เป็นผู้เฝ้าระวัง แจ้งเตือนภัย ให้คำแนะนำ และเชื่อมต่อประชาชนเข้าสู่ระบบร้องเรียนและการคุ้มครองสิทธิได้ตั้งแต่ระดับชุมชน

จากแนวคิดดังกล่าว หน่วยงานประจำจังหวัดกาญจนบุรี สภาองค์กรของผู้บริโภค เห็นว่า จังหวัดกาญจนบุรีมีศักยภาพที่จะพัฒนาความร่วมมือระหว่างหน่วยงานสำคัญ ได้แก่

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกาญจนบุรี องค์การบริหารส่วนจังหวัดกาญจนบุรี ชมรมอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านจังหวัดกาญจนบุรี และหน่วยงานประจำจังหวัดกาญจนบุรี สภาองค์กรของผู้บริโภค

เพื่อร่วมกันพัฒนากลไกคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพในระดับจังหวัดอย่างเป็นรูปธรรม

เสนอจัดทำ MOU ขับเคลื่อนงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ

หนึ่งในแนวทางที่สามารถต่อยอดได้ คือ การจัดทำ บันทึกข้อตกลงความร่วมมือ หรือ MOU การขับเคลื่อนงานคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ จังหวัดกาญจนบุรี โดยกำหนดบทบาทของแต่ละหน่วยงานให้ชัดเจน และร่วมกันพัฒนาศักยภาพ อสม. ให้มีความรู้และทักษะอย่างน้อย 4 ด้านสำคัญ ได้แก่

-ความรู้เกี่ยวกับสิทธิผู้บริโภคและการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ

-ทักษะการเฝ้าระวังสินค้า บริการ ผลิตภัณฑ์สุขภาพ และการโฆษณาที่อาจมีความเสี่ยง

-ทักษะการสื่อสาร เตือนภัย และสร้างความรอบรู้ให้แก่ประชาชนในชุมชน

-ทักษะการรับเรื่องร้องเรียน การเก็บข้อมูลเบื้องต้น และการส่งต่อเรื่องเข้าสู่หน่วยงานที่มีอำนาจแก้ไขปัญหา

ในระยะต่อไปอาจร่วมกันพัฒนา หลักสูตร “อสม.คุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ” สำหรับใช้เป็นหลักสูตรกลางของจังหวัดกาญจนบุรี และสนับสนุนให้นำความรู้ไปออกแบบโครงการปฏิบัติการจริงในแต่ละตำบล

เชื่อมกองทุนระดับจังหวัด สู่กองทุนสุขภาพระดับพื้นที่

อีกหนึ่งโอกาสสำคัญคือ การเชื่อมโยงแหล่งงบประมาณด้านสุขภาพที่มีอยู่แล้ว ให้สามารถสนับสนุนการพัฒนาศักยภาพและการทำงานของเครือข่ายในพื้นที่

ในระดับจังหวัด อาจศึกษาความเป็นไปได้ในการใช้กลไกหรืองบประมาณด้านสุขภาพที่เกี่ยวข้องในการสนับสนุนการพัฒนาศักยภาพ อสม. และพัฒนาเครื่องมือสำหรับการเฝ้าระวังและคุ้มครองผู้บริโภค

ขณะที่ในระดับตำบล สามารถร่วมกันออกแบบ “โครงการต้นแบบ” เพื่อให้ อสม. นำไปเสนอขอรับการสนับสนุนจาก กองทุนหลักประกันสุขภาพในระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่ของเทศบาลและองค์การบริหารส่วนตำบล เพื่อนำไปดำเนินงานจริงในชุมชน

ตัวอย่างกิจกรรมที่สามารถดำเนินการได้ เช่น การสำรวจผลิตภัณฑ์สุขภาพที่จำหน่ายในชุมชน การเฝ้าระวังโฆษณาผลิตภัณฑ์สุขภาพ การจัดกิจกรรมให้ความรู้แก่ผู้สูงอายุ เยาวชน และประชาชน การสร้างทีมเตือนภัยระดับตำบล ตลอดจนการพัฒนาระบบรับเรื่องร้องเรียนและส่งต่อข้อมูลให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

หากสามารถพัฒนารูปแบบดังกล่าวได้ จะทำให้การอบรม อสม. ไม่จบลงเพียงในห้องประชุม แต่เกิดเป็น “การเรียนรู้จากการลงมือทำจริง” และมีข้อมูลผลงานจากพื้นที่เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์

ผู้บริโภคได้ประโยชน์ อสม.มีผลงาน จังหวัดมีระบบ

ผลลัพธ์ที่สำคัญที่สุดของแนวทางนี้ คือ ประชาชนจะมีความรู้และความตระหนักในการ “เลือกซื้อ เลือกใช้ และรู้เท่าทันการโฆษณา” มากขึ้น รวมทั้งรู้ว่าจะร้องเรียนหรือขอความช่วยเหลือจากหน่วยงานใดเมื่อสิทธิถูกละเมิด

ขณะเดียวกัน อสม. จะมีพื้นที่ในการพัฒนางาน มีผลงานจากการปฏิบัติจริง และสามารถนำผลงานเหล่านั้นมาต่อยอดในการประกวด อสม.ดีเด่นในระดับต่าง ๆ ได้มากขึ้น

“หากเราสามารถทำให้งานคุ้มครองผู้บริโภคกลายเป็นงานประจำของเครือข่าย อสม. และทำให้ทุกตำบลมีคนที่สามารถเฝ้าระวัง เตือนภัย และเชื่อมต่อการร้องเรียนได้ ผมเชื่อว่าจะเกิดประโยชน์โดยตรงกับประชาชน และในอีกด้านหนึ่ง อสม.เองก็จะมีพื้นที่สร้างผลงานจากการทำงานจริง ซึ่งอาจนำไปสู่การมีผู้เข้าร่วมประกวดมากขึ้น และสามารถพัฒนาผลงานไปสู่ระดับเขตหรือระดับประเทศได้ในอนาคต” นายสุนทรกล่าว

การเดินทางมาให้กำลังใจผู้เข้ารับการคัดเลือก อสม.ดีเด่นในวันนี้ จึงอาจไม่ได้จบเพียงการให้กำลังใจคนทำงานหนึ่งคน แต่กำลังเปิดให้เห็นความเป็นไปได้ของ “ระบบความร่วมมือคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพระดับจังหวัด” ที่เชื่อมตั้งแต่หน่วยงานระดับจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อสม. องค์กรผู้บริโภค ไปจนถึงประชาชนในทุกชุมชน

หากทุกภาคส่วนมองเห็นเป้าหมายเดียวกัน กาญจนบุรีอาจสามารถพัฒนาโมเดลที่ทำให้ “อสม.” กลายเป็นหนึ่งในกำลังสำคัญของการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ และเป็นต้นแบบที่สามารถขยายผลไปสู่พื้นที่อื่นได้ในอนาคต